Tezą, którą stawia autor jest to, że nauka wielokrotnie służyła celom politycznym a ściślej wojskowym, natomiast konieczność znalezienia lepszej i nowszej broni zaprzęgała naukę do pracy, stymulując tym samym jej rozwój. Nic oryginalnego w zasadzie. Pasuje tu też inna prawda (zapamiętałem z lekcji w liceum), że żeby dokonała się rewolucja, to zmiany ilościowe muszą przejść w jakościowe. Dlatego po kolei czytamy o zmianie broni z kamiennej na brązową a później żelazną. Dowiadujemy się o pierwszych starożytnych żołnierzach piechoty (np. egipskich rolnikach przymuszanych do walki) których przeraziły i masakrowały, o poziom wyżej w zaawansowaniu wojskowym, formacje rydwanów.
Odkrywamy dalej, jak powstały pierwsze pancerze dla piechoty i dlaczego legion rzymski był niepokonany prze kilkaset lat, po to, żeby przekonać się kto w końcu go pokonał. Bardzo szybko jesteśmy w średniowieczu, u schyłku dominacji ciężkiej jazdy, w czasach rzucania klątw na kuszę i długi łuk, w czasach narodzin pierwszej artylerii. Dalej przychodzi era prochu i muszkietów, unifikacji produkcji karabinów, toną żaglowce, upadają imperia, łodzie podwodne zanurzają się, pojawia się gaz na polu walki, czołgi, broń ABC, starcia wywiadów i wojna elektroniczna.
Książka nie grzeszy równym poziomem szczegółowości – najbardziej interesujący mnie okres jest opisany miejscami pobieżnie, dokonania XX wieku zaś zajmują sporą część. Nie mogę się temu jednak dziwić, gdyż szybkość i jakość postępu w prowadzaniu wojny w ubiegłym stuleciu pobiła wszelkie rekordy. Niemniej jednak jej czytanie może rozbudzić apetyt na wiedze i chęć jej pogłębienia. Tym bardziej warto po nią sięgnąć.
Obok opisu postępu naukowego w służbie wojnie autor podejmuję próbę moralnej oceny naukowców (przyjmując ten termin również w przypadku Starożytnych) i ich zaangażowania w rozwój wojskowości. Możemy więc przeczytać o wielkich umysłach i ich rozterkach czy ostatecznych wyborach moralnych, o próbach uprawiania czystej nauki i o tym, jak zaprzęgana była do konkretnych układów politycznych czy militarnych.
Osobiście doceniłem przedstawioną w książce masę drobnych faktów – tzw. ciekawostek, że przytoczę kilka: najlepszy klej do wyrobu kusz musiał pochodzić z podniebienia jesiotra występującego w Wołdze – tamtejsi ubodzy rybacy zbili w pewnym momencie ogromną fortunę. Albo proszę, taki fakt: z 3420 lat opisanej ludzkiej historii tylko 268 to lata pełnego pokoju. Albo, że to Japończycy byli na początku XX w. przodującym krajem w dziadzienie higieny swoich żołnierzy. Albo (choć to mocno wstrząsające), że prawdziwy wynalazca komputera był homoseksualistą, co w latach 50-tych było jeszcze karane w Wielkiej Brytanii i orzeczeniem sądu podany został kuracji hormonalnej, w wyniku której wyrosły mu piersi, co w efekcie doprowadziło go do samobójstwa (zjadł jabłko, które uprzednio zatruł). Jak napisałem – wstrząsające. Kilkakrotnie również przekonałem się, że o pewnych sprawach nie miałem pojęcia albo zupełnie błędnie umiejscawiałem je w czasie (np. wynalezienie i zastosowanie siodła). Są też fakty, które nieco mnie dziwią – sądziłem na przykład, że katafraktowie byli ciężką jazdą perską a tu dowiaduje się, że zostali powołani do życia za czasów Karola Młota. Dziwne.
Podsumowując dostajemy do ręki pewien przekrój dziejów ludzkości opowiedzianych pod kątem konfliktów cywilizacji i narodów, pod kątem postępu w technikach zabijania bliźniego oraz momentów zwrotnych w historii jako pochodnych obu powyższych faktów. Śmiało polecam. Wypada znać historię wojny od tej strony, szczególnie, kiedy się o wojnie prowadzi stronę internetową. Jak pisałem: do przeczytanie w jedno popołudnie. To czym w końcu różni się kusza od łuku?
Ernst Volkman, Nauka idzie na wojnę, Amber, 2002
Adrian Stolarczyk
0 komentarzy:
Prześlij komentarz